امروز یکشنبه ۲۴ شهریور ۱۳۹۸
۱۱:۰۹:۳۹ - شنبه ۲۰ بهمن ۱۳۹۷
داغ کن - کلوب دات کام Balatarin اشتراک گذاری در فیس بوک تویت کردن این مطلب
به بهانه اولین تئاتر خیابانی دائم ایران در رشت؛
دو دهه تئاتر خیابانی در گیلان
تئاتر و هنرهای نمایشی آینه برجسته زندگی و وقایع انسانی و اجتماعی است که با توجه به تأثیرگذاری عمیق آن بر تماشاگران و مردم، می‌ تواند همراه با کالبد شکافی رفتارها و مناسبات مرسوم در میان مردم و هنجارهای مبتنی بر این رفتارها و روابط، مدل‌ها و الگوهای اجتماعی لازم و درست را در صحنه نمایش عرضه نماید.

 

تئاتر و هنرهای نمایشی آینه برجسته زندگی و وقایع انسانی و اجتماعی است که با توجه به تأثیرگذاری عمیق آن بر تماشاگران و مردم، می‌ تواند همراه با کالبد شکافی رفتارها و مناسبات مرسوم در میان مردم و هنجارهای مبتنی بر این رفتارها و روابط، مدل‌ها و الگوهای اجتماعی لازم و درست را در صحنه نمایش عرضه می‌نماید . از این رو، علاوه بر تعبیر «آینه زندگی» از تئاتر می‌توان «الگوی زندگی اجتماعی» را نیز به کاربرد .

 

 

جامعه شناسان ، نهادهای اجتماعی را به عنوان ساختارها و مفاهیم اصلی جامعه به ٦ گروه اصلی تقسیم می کنند که عبارتند از :

 نهادهای خانواده

2 ـ آموزش و پرورش

3 ـ سیاست

اقتصاد

5 ـ مذهب

6 ـ فراغت و هنر  (کوین ، 46:1385)    

در جوامع توسعه یافته و یا در حال توسعه ، تئاتر از ارکان اصلی و تحول آفرین نهاد اجتماعی ششم (فراغت و هنر) محسوب                  می گردد که دارای نهادهایی فرعی مانند سینما ، تلویزیون و می باشد. این نهاد اجتماعی در راستای رفع نیازهای انسانی و اجتماعی، ضمن تعامل با ساختارها و هنجارهای جمعی ، با هنر آفرینی و خلق آثار نمایشی به تجلی زیبای حقایق و بیان جذاب انگیزه ها و احساسات مردم می پردازد و کارکرد عمیق و فراگستر خود را هم به عنوان آینه حیات جمعی و هم به عنوان الگوی زندگی اجتماعی بروز می دهد . از سوی دیگر ، جامعه شناسان « بر حسب رویکردها و کارکردهای اجتماعی نهاد های اجتماعی را از نظر اهمیت و اثر بخشی از سطح به عمق به ٣ دسته تقسیم می کنند:

١) نهادهای نخستین با کارکردهای معیشتی و دفاعی جامعه

٢) نهاد های دوم با کارکردهای حقوقی ، انتظامی و سیاسی جامعه

٣) نهاد های سوم با کارکردهای فرهنگی ، هنری و تربیتی

در این نگرش ، جوامع نخستین پس از تهیه لباس و مسکن و غذا به آفرینش هنری پرداختند تا مطبوع تر و خوشایند تر زندگی کنند . » ( منادی ، 1392 : 87)

از این رو تئاتر و هنرهای نمایشی در این رویکردجامع شناختی از نهاد های نوع سوم و عمیق در جامعه محسوب می شوند . زیرا تئاتر بدون هیئتی که نمایش را به وجود می‌ آورند (نویسنده ، کارگردان ، گروه بازیگران و…) و جمعیتی که از این نمایش را تماشا می‌ کنند (تماشاگران) وجود ندارد. پس طبیعت تئاتر چنان است که روابطی نزدیک و ژرف با جامعه‌ای دارد که در آن پدیدار می‌گردد . از این رو با عمیق ترین نیازها و متعالی ترین مکنونات فکری و قلبی بشر بصورت جمعی مرتبط است . به بیانی دیگر تئاتراجتماعی ترین هنر در برگردان زنده وقایع اجتماعی است که نقش بدیع و غیر قابل انکاری در زندگی اجتماعی انسان‌ها گذاشته و از همین رو بسیاری از پیشگامان اندیشه و حتی سیاسمتداران و مدیرانی که خواهان تحولات ژرف به سوی تعالی و رشد روزافزون در جوامع مختلف انسانی هستند ، از دیرباز تا امروز ، به درستی دریافته اند که اگر خواهان این هستند که تلاشهای آنها مفهومی اجتماعی داشته باشد ، می‌بایست تئاتر را سرانجام به مرحله‌ای رسانده که بتواند به کمک دیگر ابزارها و روش های نوین خلاقانه ، ازجهان چنان تصویری، و از زندگی اجتماعی انسان‌ها ، چنان الگویی به دست بدهد که مخاطب را در فهم محیط اجتماعی یاری کند و تسلط عقلانی و عاطفی او بر پیرامونش را ممکن سازد .

مارتین اسلین در پیام خود به مناسبت روز جهانی تئاتر، این بعد از تئاتر را مورد توجه قرار داده و می‌گوید:

« در تئاتری که تماشاگرانش، خود را با بازیگران در مکانی واحد رو به رو می‌بینند، و بازیگران که شخصاً حضور دارند، می‌توانند در قبال واکنش‌هایی که برانگیخته‌اند، واکنش نشان دهند تا در سویی دیگر ،جماعتی انسانی به خود معرفتی خارق‌العاده، دست یابند . این مهم ، نه فقط بدین سبب است که بازیگران، آینه ‌داران شیوه زندگی و چون و چرا کردن‌های آن جامعه‌اند، بلکه از این رو نیز که تماشاگران یعنی ذاتی جمعی که نماینده جماعت شده، واکنش‌ها و قبول یا رد و موافقت یا انکار خویش را در قبال تصویری که از وی به وی می‌نمایانند، ابراز می‌دارد. » (گل محمدی ، 1390 : 4)

البته باید اضافه کرد که به طور کلی، رابطه هنر با جامعه ، همواره رابطه ای دوسویه و متقابل بوده است : گاه مناسبات و رخدادهای اجتماعی بر هنر تاثیر گذاشته اند و موجب پیدایش سبک ها و جریانات هنری شده اند و گاه این هنر بوده که باعث تحولات اجتماعی شده است . هرچند تمامی اشکال هنری از این قاعده مستثنا نیستند ، اما برخی از هنرها به اتکای ویژگی های مفهومی و شکلی خود ، به اصطلاح اجتماعی تر تلقی می شوند . هنر تئاتر از جمله این هنرها است که رابطه ای مستحکم با جریانات اجتماعی دارد . تئاتر از این جهت که نزدیک ترین هنر به زندگی بوده و ارائه کننده تجارب بیرونی و درونی بشر توسط ابزاری چون کلام و عمل و رفتارهای حرکتی و احساسی است ، جایگاه رفیعی را در بین هنرها به خود اختصاص داده است. البته در میان گونه های مختلف هنر تئاتر ، «تئاتر خیابانی» اجتماعی ترین گونه تئاتری محسوب می شود که نقش مهمی را در آگاهی بخشی و تاثیر و تاثرات متقابل در جامعه به عهده دارد که در این مقاله به یکی از مهمترین خواستگاه های شکل گیری تئاتر در ایران یعنی «استان گیلان» می پردازیم .

تئاتر خیابانی

«آندره مالرو» آشنایی افراد جامعه با هنر را محصول یک تصادف می دانست. « تصادفی که فرد را با اثر هنری مواجه می کند، همچون دیدن یک تئاتر در خیابان، شنیدن یک موسیقی در مرکز خرید، برخورد با یک مجسمه در شهر » (شریعتی، 1386)

اما این تصادف تنها زمانی پیش می آید که آثار هنری در متن جامعه و در فضای شهری وجود داشته باشند که تئاتر خیابانی واجد همه این شرایط است . همچنین تئاتر خیابانی همواره به عنوان نمایشی سخاوتمند تعبیر می شود ، زیرا در آن گیشه حذف می‌شود. چون قرار نیست که بده ، بستان مادی بین هنرمندان و مردم صورت بگیرد.

تئاتر خیابانی تلاش می کند با طرح موضوع به مسائل، معضلات و مشکلات روز جامعه پاسخ دهد. در تئاترخیابانی هنرمند با یک حس متعهدانه و مسئولانه و دلسوزانه بر آن است تا مردم را وادار کنند تا ‌درباره خودشان و مسائلشان بیشتر فکر کنند و آگاهی جمعی را بالا می برد . تئاتر خیابانی بر آن است ، تا با بیانی شفاف و مستقیم با مخاطب ارتباط برقرار کند و در این آگاهی بخشی می کوشد تا هیچ فاصله‌ای بین خود و مردم ایجاد نکند .

« یکی از مهمترین ویژگی های تئاتر خیابانی که به آن وجهه ای اجتماعی بخشیده است، محل اجرای آن می باشد. نمایشگران خیابانی به جای آنکه منتظر حضور تماشاگران درسالن های تئاتری باشند، خود به سوی آنان می روند. در حقیقت با اجرای تئاتر در هر گوشه از شهر، آن گوشه خود به یک فضای تئاتری بدل می شود. این امر موجب نزدیکی هرچه بیشتر تماشاگر با اجرا              می شود . زیرا به علت نزدیکی فضای نمایش با محل زندگی، کار و سایر فعالیت های اجتماعی مخاطبین، نوعی «فضای روانی» (MentalSpace) برای آن ها پدید می آید. فضایی که موجب ترغیب تماشاگر به مشارکت در نمایش و یا حداقل توجه کافی به آن می شود. » (سرسنگی، 1389) در این حالت تماشاگر خود را جزئی از اجرا احساس می کند و چه با پیام اجرا موافق باشد، چه مخالف، آن را جدی می گیرد. مـردم نسبت به چـیزهایی که آن‌ها را مـربوط به خـود دانسته یا جـالب و مـهم می‌دانند، حساسیـت نشان داده، ابراز نـظرکرده و موضع گیری می‌کنند.

نمایشگر خیابانی بر آن است تا فاصله‌ها را بر دارد و در پیوندی ساده اما فکورانه و برپایه برقراری یک وضعیت مطلوب‌ نمایشی ، کشمکش ممکن را به سرانجامی ‌مطلوب برساند . از این رو است که تئاتر خیابانی به جهتشفافیت در طرح مسائل و سادگی در برخورد با مخاطب ” قادر است بسیاری از کارکردهای آموزشی و اجتماعی خود را در مواجهه با مخاطبان به سادگی بروز دهد .

تئاتر خیابانی از تمام امکانات و پتانسیل‌های موجود خود بهره می گیرد تا برای بازگشایی یک مسئله به مخاطبان کمک کند. از کاستی‌ها و نواقص موجود بکاهد و جامعه را در مسیر بهتری قرار دهد .

بنابراین تئاتر خیابانی به روز است و مثل تیترهای روزنامه با زبان و بیان ساده و شفاف به دنبال اطلاع رسانی و اصلاح امور اجتماعی است.

تئاتر خیابانی به‏ واسطه کارکردهای ارتباطی بی ‏بدیل خود، در شکستن مرزهای جدی و محدود در روابط انسانی و بنا بر نیاز جامعه و مخاطب مدنی، به‏ عنوان یک واسطه در انتقال، اشتراک ، توسعه و ترویج مفاهیم نقش کاربردی دارد. بخشی از این کاردکرد تئاتر خیابانی،در واقع تئاتر ایده آل «آگستو بوال» است که غایت اصلی آن شکستن مرزمیان بازیگران و تماشاگران است :

« حرفه تئاتر، که به عده خاصی تعلق دارد، نباید عمل تئاتر را که متعلق به همه آدم ها است از آن ها دور کند. عمل تئاتر متعلق به همه آدم هاست: طبیعت واقعی انسانی است» (بوال ، 1385 : ۲۳)

بوال در جایی دیگر تئاتر اید ه آل خود را این چنین توصیف می کند :  

« در ابتدا تئاتر آواز شادخواری بود مردمی آزاده که در فضای باز آواز می خواندند . در کارناوال ها و در جشن ها … مردم هم خالق وهم دریافت کننده نمایش تئاتر بودند که از همین رو آن را «آواز شادخواری » می نامیم . تئاتر جنبشی بود که همگان                     می توانستند در آن آزادانه شرکت کنند … برای آن که تئاتر دوباره احیا شود ، نخست باید مانع میان تماشاگران و بازیگران از میان برود . همه باید بازی کنند . همه باید نقش های تغییرات ضروری جامعه را بازی کنند . باید دیوارها راخراب کرد … اول تماشاگر بازی راشروع می کند، چرا که هر انسانی به تنهایی یک تئاتر کوچک است. به دیگر سخن او تمامی نقش ها را ایفا می کند . در این تئاتر همه مردم حضور دارند ؛ چه آموزش دیده تئاتر باشند ، چه نباشند . »  (بوال، 1388: 16)  

با این توصیفاتی که از بوال نقل قول کردیم ، بیش از پیش مشخص می شود که تئاتر خیابانی به جهت وجه ارتباطی بی واسطه و مردمی بودن ، از نظر ریشه‌های تاریخی ـ علی رغم نوسانات تاریخی و اجتماعی درجوامع انسانی که عملکرد آن را تعاریف متفاوتی بخشیده ، اما ـ هرگز نتوانسته آن را از نیایش‌وارگی دور سازد . چراکه در اصل ریشه در آیین های کهن هزاران ساله ای دارد که در واقع تئاتر هم از این آیین ها نشات گرفته است . تماشاگر تئاتر ‌های خیابانی ، همچون تماشاگران (=اجراگران) آیین های کهن نمایشی ، فعال و کنش‌گر است که عموما ناخواسته در فرایند نمایشی دخالت داده می‌شود و در ادامه می باید که با حضوری مشارکتی ، نقشیفعالانه را ایفا کند .

تاثیر و تاثرات تئاتر خیابانی در جامعه گیلان

1  – احیای تئاتر خیابانی در گیلان با رجوع به نمایش های آیینی سنتی  

گیلان و گیلانیان از دیر باز پیشگامان عرصه هنر و فرهنگ در ایران زمین بوده اند . ازجمله زمینه های این پیشتازی گیلانیان ، می توان به هنرتئاتراشاره کرد. یکی ازمهم ترین دلایل آشنایی و پیشروی گیلان در زمینه فرهنگ وتمدن اروپایی من جمله هنر تئاتر، همجواری گیلان با اروپا (روسیه و قفقاز)از طریق بندر انزلی و مراوده تجاری گیلانیان با ملیت های گوناگون بود که ازطریق این بندر به گیلان سفر می کردند . از همین رو بسیاری از مورخین تئاتر ایران ، گیلان را به عنوان خواستگاه تئاتر ایران معرفی می کنند که تئاتر در ایران از طریق گیلان وارد شده و سپس به اکثر نقاط کشور گسترش یافت :

« … بر اساس این سند ، تاریخ اجرای اولین نمایش در گیلان که به نوشته جهانگیر سرتیپ پور با عنوان «خچول دلال»  در

سالهای 1267-1269ش در شهر رشت اجرا شد ، تصیحیح می گردد . این سند از طرف دیگر گویای این است که گیلان به لحاظ آشنایی با شیوه نوین نمایش از تهران پیش روتر بوده است. » (طالبی ، 1388 : 44)

اما در مورد تئاتر خیابانی در هیچ کدام از کتاب های مرجع و معتبر تاریخ تئاتر گیلان نظیر : «سیمای تئاتر شهرستان رشت» نوشته : «رضا میرمعنوی » ، «تاریخ نمایش در گیلان» نوشته : فریدون نوزاد ، «تاریخچه تئاتر گیلان» نوشته : حاجعلی عسگری ، «تئاتر گیلان» نوشته : فرامرز طالبی هیچ اشاره ای به سابقه اجرای تئاترخیابانی در سال های دور تئاتر گیلان نشده و در گفت و گوی نگارنده با نویسندگان کتاب های مذبور و همچنین برخی از پیشکسوتان تئاتر گیلان ، همگی اذعان داشتند که درگذشته های دور تئاتر گیلان، سابقه در خورتوجه ای از اجرای تئاتر خیابانی درگیلان وجود نداشت. همان گونه که در مقیاس و مقایسه ای  گسترده تر، در اروپا و سایر کشورهای پیشتاز تئاتری با سابقه ای بیش از دو هزار ساله ، تئاتر خیابانی عمری کوتاه در حدود یک قرن و داشته و در ایران نیز تئاتر خیابانی به عنوان یک جریان فراگیر نیز سابقه ای کوتاه در حدود سه دهه دارد . *  البته مقصود اصلی، تئاتر خیابانی به عنوان یک جریان تاثیرگذار و فراگیر اجتماعی می باشد و نه تلاش های پنهان و جسته و گریخته ای که برایاجرای تئاترهای خارج از صحنه انجام می شد که بر طبق تحقیقات میدانینگارنده و در گفت و گو با برخی از پیشکسوتان تئاتر به چنین اجراهایی از تئاتر خیابانی در اواخر دهه 50 و اوایل دهه 60 اشاره می کردند که گویا به دلایل مختلفی که اجرای صحنه ای برخی از این نمایش ها مقدور نبود و یا حتی برخی  اجراهای سفارشی از سازمان های دولتی ، معمولا این نمایش ها در خیابان و یا میادین عمومی و خارج از سالن های تئاتر برگزار می شد . هرچند که رعایت دقیق معیارها وساختارهای تئاتر خیابانی برای این نمایش ها تا حدود زیادی قابل دسترس و اعتنا نیست ؛ به دلایلی نظیر : عدم ثبتتصویری ، عدم تداوم اجرایی ، منشعب از جریان های ملتهب و گاها انقلابی و یا حتی آنارشیستی و بالتبع زودگذر ؛ چه از نظر اجتماعی و هنری و چه از نظر سیاسی و  

البته تاکید می کنم که مراد «تئاتر خیابانی» به مفهوم امروزی و با ساختار دراماتیک است و گرنه «نمایش های خیابانی» ** با  معیارهای نمایش های ملی و یا آیینی سنتی (که در گیلان توسط گروه های دوره گرد و سیار اجرا می شد) سابقه ای بسیار طولانی دارد ؛ نمایش آیینی سنتی گیلان نظیر:«عروس گوله ی» ، «رابرچره» ، «نوروزی خوانی» ، «سیاه گالش» ، «کتره گیشه»، «معرکه گیری» ، «لافندبازی» و… که به مناسبت های مختلفی نظیر عید نوروز ، فصل کشاورزی برنج در بهار و تابستانِ گیلان ، و یا جشن ها و عروسی ها و… توسط گرو ه های مردمی ، خودجوش و سیارـ در گذشته نه چندان دورگیلان ـ به کرات اجرا می شد:

« بازی ها و نیز نمایش های سنتی ،گذشته از این که گنجینه بی بدیل فرهنگی واجتماعی نیاکان ما می باشند و به ما یادآوری می کنند که فرهنگ عامه گذشتگان ما و نیز نحوه نگرش و زندگی آنان چگونه بوده است . همچنین دارای ارزش های هنری و نیز دراماتیک فراوانی هستند که اگر با تطوری عمیق وچند بعدی نگریسته شوند ، مشاهده خواهیم  نمودکه گذشتگان ما نیاز به بازی و نمایش را چگونه در اجرای این نمایش ها متبلور ساخته و به دور از هرگونه حمایت های اجتماعی و دولتی به برپایی آیین وار این نمایش ها پرداخته اند . گویی اجداد ما در فقدان هر گونه حمایت های سیاسی و اجتماعیِ دولتمردان ، در همان محیط کوچک زندگیشان در روستاها ، محله ها و شهرهایشان ، با برپایی این بازی ها و نمایشواره ها ، قرن ها به پاسداشت این هنر بزرگ واصیل پرداخته اند . »  (طالقانی 1389 : 19)

البته بر طبق تحقیقات میدانی نگارنده از پیشکسوتان و پژوهشگران تئاتر گیلان ، برخی نمایش های ملی ما نظیر : نقالی و پرده خوانی نیز گاها و به صورت پراکنده در اماکنی نظیر قهوه خانه ها ، توسط نمایشگران سیار و دوره گرد نیز سابقه اجرایی داشته است. همچنین نمایش تعزیه که بر طبق قدمت گروه های تعزیه ای که در حال حاضر در گیلان فعالیت می کنند ؛ که اکثرا به صورتی مورثی و سینه به سینه به اجرای تعزیه می پردازند و بر طبق گفت و گوی نگارنده با برخی سرپرستان گروه های تعزیه گیلان و مشاهده عکس ها و سندهای قدیمی که حکایت از فعالیت اجداد و نیاکان آنها در اجرای تعزیه دارد ، می توان نتیجه گرفت که اجرای تعزیه ؛ این نمایش مذهبیِ کهن و ملی ، سابقه ای طولانی بیش از یک قرن در گیلان دارد .

اما سابقه تئاتر خیابانی و (نه نمایش خیابانی) در گیلان مربوط به دو سه دهه اخیر است ، یعنی از اواسط دهه 70 که بخش تئاتر خیابانی با بخشنامه مرکز هنرهای نمایشی به جشنواره تئاتر استان گیلان اضافه شد و برخی گروه های تئاتری آن هم فقط در ایام جشنواره تئاتر استانی اقدام به تمرین و اجرای نمایش های خیابانی برای حضور در جشنواره استانی نمودند . در اواخر دهه 70 این بخش به دلیل کم استقبالی هنرمندان و بالتبع مخاطبان (و شاید دلایلی دیگری نظیر کمبود بودجه که همیشه گریبانگیر جشنواره تئاتر استان گیلان بوده) از بخش جشنواره تئاتر استانی حذف شد . البته به نظر نگارنده، چون تئاتر خیابانی درآن سال ها نتوانسته بود به عنوان یک ضرورت و نیاز اجتماعی بین مخاطبان جایگاهی درخورشان ومناسب پیدا کند و یا حتی جایگاه و ضرورتی هنری بین اهالی تئاتر گیلان پیدا کند که هنرمندان تئاتر به غیراز جشنواره تئاتر استانی ، اقدام به تمرین و آماده سازی و اجرای تئاتر خیابانی نمایند ، به تدریج ضرورت اجرایی آن کم رنگ و سپسمحو گردید . نباید فراموش کنیم که تئاتر خیابانی اجتماعی ترین گونه تئاتر است که برای ابقا و دوام خود به شدت نیازمند درک نیازها و دغدغه توده های مختلف اجتماعی است تا بتواند با دراماتیزه کردن آن ها در ساختارهای متداول تئاتر خیابانی ، به بقا و تدوام ادامه داده و مسیر پیشرفت و تعالی خود را از سرگیرد . از همین رو ، بخش عمده تبلور تئاتر خیابانی در گیلان مربوط به اوایل دهه 80 است که برخی گروه های نمایشی ، فارغ از دستورالعمل های اداری وسازمانی برای برگزاری جشنواره و یا تئاترهای خیابانی ، به صورت خودجوش اقدام به اجراهای تئاتر خیابانی پرداختند که اتفاقا دو ویژگی در اکثر گروه های اندکِ پیشگامِ تئاتر خیابانی این دوران ، مشترک بود :

1-1) شروع فعالیت اکثر گروه های تئاترهای خیابانی در گیلان ، با احیا و بازآفرینی نمایش های آیینی سنتی گیلان بود که بیش از 2 دهه از فراموشی کامل آنها می گذشت . این گروه های جوان نمایش های آیینی سنتی، با هوشمندی دریافتند که تنها راه احیای تئاتر خیابانی در گیلان ، احیای نمایش های آیینی سنتی گیلان است که ریشه در فرهنگ و سنتِ کهن و فولکلوریک گیلان دارد . این گرو ها ، وقتی که با استقبال مخاطبان نسل جدید و همچنین نسل گذشته در اجرای نمایش های سنتی گیلان مواجه شدند (نسل گذشته که حس نوستالوژیک نسبت به این نمایش ها داشته و نسل جدیدی که مبحوت فرهنگِ سنتی خود شدند) دریافتند که مسیر درستی را برای احیای تئاتر خیابانی در گیلان پیش گرفته اند . بازیگران این نمایش های سنتی ، با پوشیدن لباس های سنتی گیلان که به رنگ های بسیار شاد و زیبا و رنگارنگ (والبته در حال فراموشی) به اجرا می پرداختند و همچنین ساختار اجرایی این نمایش ها که اکثرا نمایش های شاد و موزیکالی بودند و … همگی دست به دست هم دادند که توده های مردم ـ بالاخص نسل جدید ـ از این آگاهی شادی بخشِ هنری از آیین ها و سنت های کهن گیلان ، استقبال فراوانی نمایند.

ناگفته نماند که تا اواسط دهه 80 در گیلان ، هنوز درمرحله احیا و موفقیت “نمایش های خیابانی” در گیلان هستیم و برای ورود به موفقیت و استقبال مخاطبان از “تئاتر خیابانی” در گیلان ، بایستی وارد مرحله دوم ذیل شویم که اتفاقا این گروه های جوان ِتئاتری با هوشمندی ـ همزمان ـ مرحله دوم یعنی «عبور از نمایش خیابانی» و «ورود به تئاتر خیابانی» را از اواسط دهه 80 به اجرا رساندند .  

2-1) از آن جایی که گروه های احیا کننده نمایش های آیینی سنتی گیلان در دهه 80 ، از کارگردانان و بازیگران جوان تئاتری و اهل پژوهش و آزمون و خطا بودند بالتبع شناخت نسبتا جامعی از اصول اولیه هنر تئاتر داشتند . (برخلاف نسل گذشته که به شکل سنتی و سینه به سینه فقط قادر به اجرای یک بخش از نمایش های آیینی سنتی بودند) از این رو ـ همان گونه که پیشتر ذکرشد ـ علاوه بر اجرای نمایش های آیینی سنتی و نیز نمایش های صحنه ای، به اجرای تئاترهای خیابانی با موضوعات اجتماعی نیز می پرداختند . این نمایش ها به دلیل این که موضوعات و ساختار اجرایی آنها برخواسته از نیاز و موضوعات و مسائل مبتلا و روز جامعه بود ( ونه با بخشنامه و دستورالعمل های اداری و سازمانی) در این بخش نیز با استقبال مخاطبان مواجه شدند . پس در این دوره «گذر از نمایش های خیابانی» و « ورود به تئاتر خیابانی» در گیلان از اواخر دهه 80 به منصه ظهور رسید. یکی از پیشگامان تئاتر و نمایش های خیابانی و همچنین نمایش های آیینی سنتی در گیلان ، گروه نمایش و موسیقی «دیلمون» به سرپرستی و کارگردانی «محمود فرضی نژاد» است که نگارنده در بخش تحقیقات میدانی این مقاله،گفت و گویی با ایشان انجام داده که بخشی دیگری از تاریخچه معاصرِ شکل گیری و احیای نمایش های خیابانی درگیلان توسط ایشان بازگو می شود :

« از اوخر دهه پنجاه ، اجرای نمایش های آیینی سنتی حتی در عروسی های سنتی روستاهای گیلان ( شاید به دلیل برخی محدویت ها و موانع) به فراموشی سپرده شده بود و خیلی به ندرت ، جسته و گریخته ، گاها ناقص و بدون آلات موسیقی سنتی گیلان (سورنا و نقاره)  اجرا می شد … استقبال مخاطبان از اجراهای ما ـ که از اواخر دهه 70 تا اوایل دهه 80 شروع کردیم ـ انگیزه ما را دو صد چندان کرد که علاوه بر اجرای نمایش های صحنه ای ، به طور جدی و مستمر به اجرای تئاترهای خیابانی و نیز نمایش های آیینی سنتی بپردازیم … همان گونه که شما گفتید اوایل  دهه 80 سال های آغاز احیای تئاتر خیابانی در گیلان بود در همین دوره بود که دیگر گرو های تئاتری استان هم به تدریج وارد حوزه اجرای نمایش های آیینی سنتی و تئاترهای خیابانی شدند و از آن جا که موضوع بیشتر تئاترهای خیابانی در این دوره ، مسائل مبتلا و روز جامعه مثل : اعتیاد ، حقوق شهروندی ، مشکلات معیشتی و کاری جوانان ، طلاق ومی بود وچون در این زمینه به مخاطبان در ساختار متداول تئاتر خیابانی و مشارکت مخاطبان در این زمینه آگاهی سازی می شد، مورد استقبال عامه مردم قرارمی گرفت. پس از آن، در جشنواره های مختلف اقوام که در ابتدا بیشتر در تهران اجرامی شد ،  نمایش آیینی و سنتی گیلان توسط گروه ما (درکنار نمایش ها و آیین های سنتی دیگر استان ها ) اجرا می شد که در چنین جشنواره های اقوام ، مجموعه ای از آیین ها و سنت های نمایشی نواحی مختلف ایران در معرض انتخاب و قضاوت مخاطبان قرار می گرفت که مثل گذشته با استقبال فراوان اکثر توده های مخاطبان قرار می گرفت »

2 – نقش جشنواره ها در رشد تئاتر خیابانی گیلان

برگزاری‌ جشنواره‌های‌ مختلف تئاتر‌، از این منظر که اهالی تئاتر در یک‌ جمع‌رقابتی تقریبا گسترده و سالم ، نتیجه تلاش ها و دستاوردهای‌ هنری‌ خود را در معرض‌ محک‌ و داوری‌ قرار می‌دهند ، نقش مهم و حائز اهمیتی در راستای پیشرفت تئاتر دارد ؛ البته به شرطی که برخواسته از نیازهای روز جامعه باشد و مخاطبان نمایش های جشنواره ، فقط شرکت کنندگان و دست اندرکاران جشنواره نباشند ، بلکه مخاطبان عام و توده های مردم نیز از اجرای نمایش ها درجشنواره استقبال گسترده کرده و تعداد تماشاگران عام، از شرکت کنندگان و دست اندرکاران جشنواره ها بیشتر باشد و این مهم به دست نمی آید مگر این که علاوه بر اطلاع رسانی و تبلیغات گسترده جشنواره (که در عصر ارتباطات امروزی ، نقش مهمی را در معرفی هر فعالیت و رویداد اجتماعی و هنری دارد) همچنین بایستی موضوعات نمایش هایی که درهر جشنواره تئاتری اجرا می شود ، خواسته ها، نیازها، آمال ها و حتی کمبودها و مشکلات و معضلات مبتلای جامعه را بازتاب کند و همچنین ساختار اجرایی نمایش ها نیز باید برخواسته از درک زیبایی شناختی مخاطب همان دوره جامعه باشد . در طی سالیان اخیر دو جشنواره تئاتر خیابانی در گیلان برگزار شده که نقش مهمی در گسترش و استقبال مخاطبان از تئاتر خیابانی داشته و همچنین در زمینه آگاهی رسانی به مخاطبان از مسائل ومشکلات روز جامعه هم نقش مهمی را ایفا کرده اند که در ادامه به آنها می پردازیم :

2 – 1)  جشنواره تئاتر خیابانی “شور و شین”

نخستین  جشنواره تئاتر خیابانی در گیلان در سال 87 تحت عنوان «شور وشین» توسط دانشگاه آزاد اسلامی رشت برای اجرای نمایش های خیابانیدر محوطه حیاط دانشگاه برگزار شد که نگارنده ، دبیر اجرایی جشنواره مذکور می بود . تا سال 87  به واسطه نیازهای اجتماعی و هنری آن دوره ، به تدریج گروه های تئاتری استان به سمت تئاترهای خیابانی سوق پیدا کرده بودند و علاوه برنمایش های آیینی سنتی ، تئاترهای خیابانی نیز توسط برخی گروه های نمایشی استان، به صورت خودجوش اجرا می شد

و (به دلایلی که پیش از این اشاره شد) مورد استقبال مخاطبانی قرار می گرفت . در این دوره وجود یک جشنواره تئاتر خیابانی به شدت احساس می شد تا بتوان از یک سو نیازهای مخاطبان جدید تئاتر رابرای دیدن این گونه آثار تئاتر خیابانی برآورده کرد و ازسویی دیگر با تجمیع انواع سلایق وخلاقیت های متفاوت هنرمندان تئاترخیابانی دریک جشنواره ، این تلاش های هنری را تجمیع و سازماندهی کرده تا بیش از پیش ، این گونه تئاتری رابه مخاطبان معرفی و ارایه دهیم . از همین رو با پیشنهاد و پیگیری نگارنده و همچنین استقبال مسئولین فرهنگی وقت دانشگاه آزاد رشت این جشنواره از 29 بهمن تا 5 اسفند ماه 87  دردانشگاه آزاد رشت برگزار شد . با این که جشنواره در ایام صفر ماه برگزار می شد، ولی موضوع نمایش های ارسالی و همچنین ورود گرو های تئاتری غیر دانشجو را آزاد گذاشتیم تا شاهد حضور حداکثری همه گروه های هنری و همچنین مخاطبان با همه سلایق و دیدگاه ها باشیم و حتی با اطلاع رسانی گسترده در سطح ادارات ارشاد شهرستان ها و دانشگاه های گیلان ، ورود عموم مخاطبان (غیر دانشگاهی) را برای ایام جشنواره در دانشگاه آزاد گذاشتیم که با همه این تلاش ها ، پنجگروه نمایشی (که پس از بازبینی کارشناسی انتخاب شدند) روزی دو نوبت در محوطه دانشگاه آزاد به اجرای تئاترهای خیابانی پرداختند و بدین سان ، اولین جشنواره تئاتر خیابانی درگیلان با استقبال خوب مخاطبان دانشجو و همچنین غیر دانشجو مواجه گردید و همچنین باعث ایجاد فصلی جدیدی در فعالیت های هنری و نیز استقبال مخاطبان در شهر رشت ـ به طور عام ـ و دانشگاه آزاد رشت ـ به طور خاص ـ شد.

علی رغم این که در دوره های بعدی (به علت مشکلات اداری و مالی دانشگاه و…) این جشنواره تداوم نیافت ، امااین جشنواره شروعی شد برای تداوم اجراهای تئاتر خیابانی در دانشگاه آزاد رشت که تا سال ها بعد از آن ، محوطه دانشگاه آزاد رشت به عنوان یکی از محل های شناخته شده اجرای تئاتر خیابانی مطرح شده که هر ساله به مناسبت های مختلف شاهد اجراهای تئاترهای خیابانی با موضوعات مهم اجتماعی و فرهنگی روز در آن بوده و تا امروزه استقبال مخاطبان و همچنین هنرمندان از اجرای تئاتر خیابانی در محوطه دانشگاه آزاد رشت ، روز به روز بیشتر شده تا جایی که هر ساله تعداد درخواست گروه های مختلف دانشجویی و غیردانشجویی برای اجرای تئاتر خیابانی در دانشگاه آزاد رشت فزونی می یابد. همچنین برخی از تئاترهای خیابانی که بیشتر از بقیه آثار، به موضوعات بسیار مهم و مبتلای جامعه می پردازند ، پس از اجرا دردانشگاه و اخذ مجوزهای لازم در سطح شهررشت نیز به اجرا پرداختند که یک نمونه آن اجرای تئاتر خیابانی “حوالی کاروان”  به نویسندگی و کارگردانی نگارنده بود که موضوع آن حواشی های غیر اجتماعی و گاها غیر اخلاقی در ایام عزاداری محرم و صفر بود. تصویرسازی و آگاهی رسانی در این زمینه که از طریق این تئاتر خیابانی به مخاطبان ارایه می شد ، به گفته خودشان ، قابل قبول و پذیرش بوده و از همین رو با استقبال خوب مخاطبان در اجرای خارج از دانشگاه نیز قرار گرفت . تا جایی که برخی تماشاگران بعد از اجرا، در مورد یکی از موضوعات اجتماعی مطرح شده درتئاتر خیابانی به ما می گفتند : « این هایی که به بهانه نذرِ غذا پختن درایام سوگواری تاسوعا و عاشورا به خانه ها رجوع کرده و درخواست پول می کنند ، اون طوری که شما در این تئاتر نشان دادید، واقعا با این پول های جمع شده ، برای خودشان وسایل خانه و… می خرند ؟! من که از این به بعد ،اصلا پولی به این جور آدم ها نمی دهم . »

ناگفته نماند که جشنواره تئاتر خیابانی شور و شین که آغازگر بستر اجتماعی و هنری برای گسترش تئاتر خیابانی در گیلان شد ، نسبت به جشنواره ملی تئاتر خیابانی «شهروند» در درجه دوم اهمیت قرار دارد که در ادامه، به بررسی تاثیر جشنواره تئاتر شهروند در توسعه تئاتر خیابانی در گیلان و همچنین گسترش آگاهی ، آموزش و خدمات فرهنگی و اجتماعی که توسط این جشنواره به منصه ظهور رسید ، خواهیم پرداخت .  

2 – 2 )  جشنواره تئاتر خیابانی “شهروند لاهیجان”

از سال 89 (یعنی دو سال بعد از برگزاری جشنواره تئاترخیابانی شور وشین) جشنواره تئاتر شهروند در لاهیجان ، شروع به کار کرد. در اولین دوره این جشنواره بدون هیچ فراخوان رسمی، با دعوت از 6 گروه تئاتر خیابانی ،در طی شش روز جشنواره ، این گروه ها به تناوب در نقاط از پیش تعیین شده ، به اجرا پرداختند . تلاش خالصانه و صادقانه این گروه ها درجهت بسط تئاترخیابانی و گسترش آگاهی های فرهنگی و اجتماعی در این زمینه بود و (همان طوری که پیش بینی می شد) با استقبال خوب عموم تماشاگرانمواجه شد و انگیزه هنرمندان تئاتر خیابانی و متولیان و مدیران فرهنگی را برای گسترش جشنواره تئاتر خیابانی شهروند در لاهیجان را دو صد چندان کرد .

از سال دوم یعنی سال 90 و با ورود و حمایت مالی و اجرایی شورای شهر و شهرداری لاهیجان و همچنین اداره ارشاد گیلان ، فراخوان این جشنواره به صورت استانی و با موضوعات اجتماعی روز و شهروندی برگزارگردید .

در دومین دوره برگزاری جشنواره تئاتر شهروند ، گرو های مختلف تئاتر خیابانی استان گیلان رسما حضور یافته و با اجرا در سطح شهر لاهیجان ، بالاخص در مکان‌های تفریحی و گردشگری لاهیجان ، تئاتر خیابانی را بیش از پیش ، به عموم مردم و همچنین گردشگران معرفی کردند ؛ چراکه لاهیجان یکی از قطب های گردشگری گیلان است که به دلیل جاذبه های گردشگری فراوان ، هر ساله مسافران زیادی به این شهر ـ بالاخص در ایام نوروز و فصل تابستان ـ  مسافرت می کنند . از همین رو اجرای جشنواره تئاتر خیابانی شهروند که همه ساله در تابستان برگزار می شد ، نقش مهمی در گسترش فعالیت های گردشگری لاهیجان ایفا            می کند .

جشنواره تئاترخیابانی شهروند لاهیجان ازسال 92 کشوری شد وحضورگروه های معتبر و مختلف تئاتر خیابانی ازسراسرکشور دراین جشنواره دستاوردهای ذیل را به همراه داشت :

الف ) مرودات و انتقال تجارب و دستاوردهای گروه های تئاترخیابانی از سراسر استان و نیز گروه های معتبر از سراسر کشور در جشنواره تئاتر خیابانی شهروند ، باعث ارتقای کیفی و کمی گروه تئاترخیابانی استان گیلان ـ به طور عام ـ  و بالاخص گروه های تئاتر خیابانی شهر لاهیجان شده است که نمونه اثبات این مدعا حضور موفق آمیز گروه های تئاتر خیابانی استان گیلان در جشنواره های معتبر تئاتر خیابانی کشور در تهران و استان های دیگر و همچنین فعالیت و خود جوشی بیش از پیش گروه های تئاتر خیابانی در شهرهای دیگر استان گیلان به جز لاهیجان می باشد .

ب) با آموزش مسائل و معضلات فرهنگی و اجتماعی روز جامعه (کهمحوریت موضوعی اکثر تئاترهای اجراشده در این جشنواره است) این جشنواره، نقش مهمی را در فرهنگ سازی اجتماعی برعهده دارد. چراکه شهر تنها مجموعه‌ای ازساختمان‌ها و شهروندان نیست، بلکه لازم است که به حوزه فرهنگ و هنر و مسایل اجتماعی هم توجه اساسی و ویژه ای شود که در این زمینه جشنواره تئاتر خیابانی شهروند گام های بزرگ و موثری را در مسیرشناسایی حقوق شهروندان برداشته است . نگارنده که در اکثر دوره های جشنواره به عنوان مخاطب حضور داشته ، هنوز بسیاری از مسائل اجتماعی که در برخی نمایش های خوش ساخت جشنواره، به زیبایی و تاثیرگذاری ـ هر چه بیشتر و هنرمندانه تر ـ عنوان می شد، به عنوان یک الگوی رفتار اجتماعی مد نظر داشته و مطمئنم که برای بسیاری از مخاطبین جشنواره تئاتر خیابانی شهروند نیز (به دلیل تاثیرافزون تر و بی بدلیل گونه تئاتر خیابانی که قبلا شرح دادیم) این گونه خواهد بود و یا حداقل تا مدتی مسائل فرهنگی و اجتماعی مطرح شده در تئاترهای خیابانی این جشنواره ، درناخودآگاه بسیاری از مخاطبان وجود خواهد داشت .  

ج) جشنواره تئاتر شهروند باعث گسترش صنعت گردشگری در لاهیجان شده است . همان گونه که اشاره شد لاهیجان یکی از مهمترین قطب های سیاحتی و گردشگری گیلان است و چون اکثر مکان هایی که برای اجراهای تئاترهای خیابانی جشنواره شهروند در نظر گرفته می شود ، اماکن عمومی پر رفت و آمد ، جاذبه های تفریحی ، گردشگری و سیاحتی و … لاهیجان است (آن هم در فصل تابستان که اوج تردد مسافران و گردشگران به لاهیجان می باشد) و این جشنواره ، نقش بسیار مهمی در توسعه گردشگری گیلان ایفا می نماید . به طوری که هرساله ، همزمان با برگزاری جشنواره شهروند ، تعداد بیشتری از گردشگران هنرمند و یا هنر دوست از اقصی نقاط استان گیلان و حتی استان های دیگر برای دیدن تئاترهای خیابانی این جشنواره ـ وبالتبع ـ  بازدید و بهره بردن از مناطق سیاحتی و گردشگری لاهیجان ، به این شهر سفر می کنند که این امر به توسعه صنعت گردشگری در این شهر کمک های شایان توجه ای می نماید .  

د) هماهنگی يكپارچه مديريت شهري در برگزاری جشنواره شهروند نقش عمده ای را در موفقیت این جشنواره بر عهده دارد . از آن جایی که بخش عمده ای از هماهنگی ها و مسئولیت های اداری و شهری و حتی بودجه برگزاری جشنواره تئاتر شهروند توسط شورای شهر و شهرداری لاهیجان پرداخت می شود ، پس می توان گفت که هماهنگی يكپارچه مديريت شهريدر برگزاری جشنواره شهروند تا حدود زیادی وجود دارد . این مساله ، از آن جهت مورد توجه و اهمیت است که یکی از آسیب های جدی که ـ متاسفانه ـ در حال حاضر در سیاست و عملکرد مدیران شهری به وضوح به چشم می خورد ، مربوط به حوزه فرهنگی است که به علت نبود همگرایی بین مدیران شهری (بین همدیگر) و همچنین با ادارات و سازمان های ذیربط فرهنگی ، دچار یک آشفتگی و چند دستگی در مدیریت فرهنگی جامعه هستیم . اگرچه باید اذعان داشت که اکثر انسان های دوران معاصر، به نوعی گرفتار مسائل روزمرگی هستند. اما گویی در حوزه مدیریت شهری لاهیجان، وفاق و همدلی خوبی در زمینه مدیریت فرهنگی وجود دارد .

حسين مسافر آستانه ؛ عضو شوراي عالي نمايش كشور در حاشیه جشنواره برگزاری جشنواره تئاتر خیابانی شهروند در تابستان 96 در زمینه موفقیت جشنواره شهروند می گوید :

« موفقيت جشنواره شهروند، مرهون وفاق يكپارچه تيم مديريت شهري آن است. چراکه تاکنون جشنواره‌هاي زيادي در كشور تشكيل شده‌اند كه پس از چند دوره برگزاري به پايان كار خود رسيدند، زيرا به اهداف خود وفادار نبودند و از مسير خود خارج شدند. اما امسال که شاهد برگزاری هشتمین جشنواره تئاتر خیابانی شهروند لاهیجان هستیم که نشان از عزم مدیران در برگزاری آن دارد و همچنین استقبال مردم نسبت به برگزاری دوره گذشته نه تنها کمتر نشده ، که فزونی هم یافته که این استقبال مردم از هفتمین دوره جشنواره تئاتر خیابانی شهروند لاهیجان نشان می دهد که این جشنواره توانسته است دستاورد مهم و ارزشمندی را کسب نماید که مي‌تواند الگوي خوبي براي مدیریت شهرهاي ديگر باشد . 

همچنین نگارنده درطی گفت و گو با «بهمن صادق حسنی» مدیر اجرایی جشنواره شهروند و از اعضای هیات مدیره انجمن نمایش استان گیلان از جایگاه های ساخته شده مخصوص تئاتر خیابانی در لاهیجان پرسیدم که ایشان در پاسخ گفتند :

«علاوه براجرای تئاترهای خیابانی جشنواره شهروند دربسیاری از اماکن عمومی ، سیاحتی و گردشگری لاهیجان ، دو جایگاه مدور و میدانی که ویژه اجراهای تئاتر خیابانی است در «بوستان هنر» و «باغ نارنج» ساخته شده که هر دوی این مکان ها ، از مهمترین

مناطق گردشگری و سیاحتی لاهیجان هستندکه البته اجراهای تئاترهای خیابانی در طول سال در این مکان ها ، باعث شده که این مکان ها ، علاوه بر جایگاه گردشگری و سیاحتی ، به جلوه گاه هنری نیزدست یابند. »

اما دکتر «میلاد حسن نیا» از کارگردانان هایی که در چندین دوره پیشین جشنواره تئاتر خیابانی شهروند شرکت کرده ، نظری بسیار متفاوت و انتقادی نسبت به جشنواره تئاتر خیابانی شهروند دارد که در گفت و گو با ایشان ، مسائل  مهم و قابل اعتنایی را بازگو کردند :  

« ثابت بودن تیم بازبینی جشنواره شهروند ، باعث گزینش سلیقه ای در آثار این جشنواره شده ، به طور مثال نمایش «رمز وایفای شما چنده؟» بهکارگردانی «سارا نیک طبیعت» در بازبینی جشنواره شهروند رد شده و حقحضور در بخش مسابقه جشنواره رو

پیدا نکرد . ولی همان کار علاوه بر اینکه به جشنواره مریوان راه پیدا می کند ، برگزیده هم شده و به جشنواره فجر راه پیدا کرده و در آن جا هم خوش می درخشد …

ولی این مشکل عدم انتخاب داورها و بازبین های متخصص تئاتر خیابانی بهمشکل عمیق تری مربوط می شود که همان عدم وجود یک شورای فنی وتخصصی هست چرا که از تحصیل کرده های استان ، جهت حضور در اینشورا و آسیب شناسی جشنواره می توان بهره برد ، ولی متاسفانه بی اهمیتتلقی می شود .

عدم وجود نگاه تخصصی به جشنواره شهروند ، منجر به اجرای نمایش هایی می شود که با فلسفه تئاتر خیابانی همخوانی ندارند و حتی اجرای آنها درمکان هایی برگزار می شود که مناسب تئاتر خیابانی نیستند . خودم در سالهای پیش در مکان هایی اجرا رفتم که مناسب اجرای نمایش خیابانی نبودند . گویا فقط یک تیتر خبری که در فلان مکان نمایش خیابانی اجرا شده ،مدنظر است نه کیفیت نمایش اجرا شده … البته من کلا با این شکل جشنوارهای تئاتر خیابانی مشکل دارم، اولا که جشنواره با ذات تئاتر خیابانیهمخوانی ندارد و گذشته از آن در همین مثال موردی جشنواره شهروندلاهیجان ؛ سه روز در سال بیش از 10 گروه تئاتر خیابانی در شهر اجرا می شود ، بعدش در 362 روز دیگر سال هیچ اتفاق نمایشی نمی افتد . بامدیریت درست و همین مقدار بودجه مالی (به علاوه هزینه هتل و اقامت گروههای خارج از استان در زمان جشنواره شهروندو عوامل جشنواره و …) و همچنین با استفاده از گروه های داخل استان می توان در کل سال اجرایتئاتر داشت . آن گاه می توان به کیفیت و کمیت تئاترها افزود … طرحی کهمن پیشنهاد می دهم (وهیچ وقت هم مورد توجه قرار نمی گیرد) این است که7 نقطه شهر را مشخص کنیم و به طور ثابت در یک روز مشخص از هفته ،تئاترهای خیابانی را در آن مکان ها ، اجرا کنیم . مثلا جمعه ها بام سبز، پنج شنبه ها حاشیه استخر و… از طرفی دیگر ، هرکدام از گروه های متقاضیداخل استان موظف باشند که در عرض یک هفته در تمام این نقاط اجراداشته باشند . در این روند اگر با 50 گروه نمایشی قرارداد ببندند، نتیجهاش اجرای تئاتر خیابانی در کل سال می شود .

البته این حالتی دست بالاست وگرنه با توجه به شرایط جوی و مناسبت هاییمثل محرم وعملی نیست که تمام روزهای سال

نمایش اجرا بشود ، حداقل می توان این اجراها را به سه ماه تابستان تبدیلنمود و نه فقط سه روز برگزاری جشنواره … در این حالت بعد از گذشت چندهفته ، مکان های ثابت اجرای نمایش به شهروندان معرفی می شود و مثلامی دانند که جمعه بام سبز ، نمایش اجرا می شود و پنج شنبه ها حاشیهاستخر و همین طور روزهای دیگر هفته … ولی متاسفانه این طرح ها عملی نمی شود چون به دنبال استفاده کاربردی و مفید از تئاترخیابانی نیستیم وفقط برند برگزاری جشنواره ای کشوری مدنظر است … »

ناگفته نماند که الگوی مد نظر دکتر حسن نیا که یک تئاتر دائم خیابانی جایگزین یک جشنواره ای یک هفته ای تئاتر شود ، در تئاتر خیابانی دائمی رشت به منصه ظهور رسیده که در بخش بعدی بدان می پردازیم .

3- نقش شهرداری رشت وادارت تابعه در توسعه تئاتر خیابانی رشت

از سال 92 که تغییرات اساسی در ترکیب شورای شهر رشت پدید آمد (هیچ کدام از اعضای قبلی شورای شهر حتی برای دوره جدید کاندید هم نشدند) طیف جدیدی با رویکردهای نوین وارد عرصه مدیریت شهری رشت شدند . شروع این تغییرات ، با انتخاب دکتر «ثابت قدم» به عنوان شهردار رشت به وقوع پیوست چرا که با انتخاب ایشان تغییرات زیادی در مدیریت و اوضاع شهر رشت به وجود آمد که مجال این مقاله نمی باشد و فقط به یکی از مهمترین اقدامات ایشان که ارتباط مستقیم با تئاتر خیابانی دارد ، می پردازیم :

احداث پیاده راه فرهنگی رشت توسط شهرداری که بافت فرسوده میدان مرکزی رشت را بازسازی و سنگ فرش کرده و آن را تبدیل به یک منطقه گردشگری و سیاحتی نمود (همچون احداث پارک های متفاوت در بسیاری محلات رشت و…) سرآغاز مشارکت شهرداری در بسیاری از فعالیت های فرهنگی، اجتماعی و هنری شهر رشت بود که مهمترینشان ، اجراهای تئاترهای خیابانی در پیاده راه فرهنگی رشت (و نیز بسیاری از محله ها و پارک های شهر رشت) بود که البته این مهم به دنبال پویاییِ هنری سازمان فرهنگی ورزشی شهرداری در تولیدات هنری – به طور عام – و تئاتر خیابانی به طورخاص – همراه شد که در همین راستا ، اولین بلاک باکس رسمی اجرای تئاتر صحنه ای در گیلان در سازمان فرهنگی ورزشی اجتماعی شهرداری رشت در سال 94 تاسیس شد که با نام« تئاتر دائم» سازمان فرهنگی ورزشی اجتماعی شهرداری رشت همراه شد . هر چند که طرح تئاتر صحنه ای دائم رشت در بلاک باکس سازمان فرهنگی ورزشی اجتماعی شهرداری رشت ، همواره با نوسان ها و توقف های مقطعی و سپس توقف های دائمی همراه بوده است واین بلاک باکس به دلیل بافت بسیار فرسوده ساختمان سازمان فرهنگی ورزشی و همچنین عدم نگهداری و مراقبت ویژه از این مکان تاریخی ، عدم حمایت متداوم شهرداری از گروه های نمایشی جهت اجرا در بلاک باکس و بالتبع عدم استقبال گروه های نمایشی در طول سال برای تداوم اجرا در آن و … در حال حاضر فقط محل تمرینات و بازبینی برخی گروه های نمایشی و گاها ورک شاپ های تئاتر خیابانی و شوراییبوده و به ندرت اجرای نمایش در آن صورت    می گیرد . اما این اولین بلاک باکس تئاتر در سازمان فرهنگی ورزشی شهرداری رشت ، سرآغاز احداثبلاک باکس های خصوصی دیگر در رشت شد که اجرای نمایش در این بلاک باکس ها ، نقش مهم و تاثیرگذاری در استقبال مخاطبان از هنر تئاتر در گیلان را دارا می باشد .  

نکته مهمی که در این راستا نباید نادیده گرفت این است که یک شهردار در رشت (دکتر ثابت قدم) بیش از یک سال بر این پست باقی بماند، در یک دهه اخیر تقریبا بی سابقه بوده . چرا که اکثر شهردارهای رشت در یک دهه اخیر، عمری کوتاه تر از  یک سال داشته اند که این بی ثباتی در مدیریت شهر رشت ، صدمات فراوانی در همه حوزه ها ، از جمله در حوزه فرهنگی و هنری وارد ساخت. (در بخش قبلی، به نقش یکپارچگی و ثبات مدیریت شهری درتوسعه تئاتر خیابانی درلاهیجان اشاره کردیم) ثبات مدیریت شهری در رشت تقریبا از سال 92 تا سال 95 (با وقفه ای 15 ماهه در این سه سال که ثابت قدم از شهرداری رشت عزل و مجددا ابقا شدند) نقش مهمی در توسعه تئاتر خیابانی و حتی صحنه ای داشته که باعث آشنایی بیش از پیش توده های مخاطبان با هنر تئاتر و رونق بیش از پیش تئاتر خیابانی و بالتبع تئاترصحنه ای در رشت شده که در ادامه به تشریح آن می پردازیم :  

همان گونه که اشاره شد ، تئاترخیابانی از یک دهه پیش درگیلان رونقی دوباره گرفت . اما برنامه ریزی و مدیریت مدون و اصولی برای این اجراها در رشت تا قبل از سال 92 کمتر به چشم می خورد و با این که اکثر اجراهای خیابانی ، خودجوش و یا گاها با حمایت های پراکنده سازمان فرهنگی ورزشی ، حوزه هنری گیلان ، دانشگاه آزاد رشت و … صورت می گرفت وگاها شاهد اجرای تئاترهای خیابانی در رشت بودیم و علی رغم این که این اجراها در اکثر مواقع با استقبال مخاطبان نیز مواجه می شد ، ولی به دلیل همان عدم انسجام مدیریتی ، تداومی منطقی در اجراها وجود نداشته و بسیاری از مخاطبان عام از ضرورت، زمان ، مکان و چگونگی اجراهای تئاتر خیابانی در رشت بی اطلاع بوده و ضرورت اجتماعی تئاتر خیابانی گاها در مواجه تصادفی مخاطبان آن هم فقط در زمان اجراها به وقوع می پیوست . از سال 92  به تدریج حمایت شهرداری و سازمان های تابعه از تئاتر خیابانی شروع شد تا این که در سال 94 مدیریت اداره پسماند شهرداری رشت (که قبلا مدیر عامل سازمان فرهنگی ورزشی شهرداری رشت بود) اقدام به فراخوان تئاترخیابانی با موضوع پسماند نمود که پس ازآن گروه های تئاترهای خیابانی رشت ، به تناوب به اجراهای تئاترخیابانی درمحلات،بازار، پارک ها، میادین عمومی وپرداختند که همان گونه که انتظارمی رفت با استقبال مخاطبان مواجه شد . همزمان با آن ، شهرداری رشت نیز دیگر اجراهای تئاتر خیابانی را در پیاده فرهنگی شهر رشت و دیگر اماکن عمومی را حمایت می کرد که با استقبال عامه مردم، تئاترِکم مخاطب رشت، به سرعت به روزهای پر مخاطب خود نزدیک می شود. دامنه این استقبال مخاطبان به تئاتر صحنه ای نیز کشیده شد و بلاک باکس تازه تاسیس سازمان فرهنگی ورزشی اجتماعی شهرداری رشت (با ظرفیت حدود سی و پنج نفر تماشاگر)به محل تئاتر دائمی رشت تبدیل شد که در ماه ها و سال آغازین فعالیت ،گاها اجراهایی با 15 شب متوالی ، همچنان با مخاطبان خوبی مواجه شدند و حتی سالن های تئاتر ارشاد که پیش از این در اکثر اجراها نیمه خالی بودند، اما پس از رشد نسبی تئاتر خیابانی و استقبال گسترده مخاطبان از تئاتر دائم ، شاهد رشد و استقبال گسترده تر مخاطبان از تئاتر های صحنه ای حتی در سالن های ارشاد نیز شدیم .

اوج حرکت بزرگ تئاتر خیابانی در رشت که با استقبال گسترده مخاطبان مواجه شد ، در اجرای بزرگترین کارناوال نمایشی ایران در 12 دی ماه 94 در رشت بود که به مناسبت روز رشت برگزار شد (تقریبا همزمان با اعلام رشت به عنوان شهرخلاق غذاها توسط یونسکو)  دراین روز ، بیش از 45 گروه نمایشی ، در پیاده راه فرهنگی نیمه تمام رشت ، اقدام به اجراهای مختلف تئاترهای خیابانی پرداختند که با استقبال گسترده مخاطبان مواجه شد ـ علی رغم برخی حاشیه هایی سیاست زده ای که برای اجرای این کارناوال بزرگ تئاتری به وجود آوردند ـ از این تاریخ به بعد ، شاهد استقبال بی بدیل مخاطبان از تئاترهای خیابانی در رشت هستیم. به طوری که ادامه تئاترهای خیابانی با موضوع پسماند که بعد از کارناوال روز رشت اجرا شد (به دلیل آشنایی بیش از پیش مخاطبان با تئاتر خیابانی) مورد استقبال بیشتری قرار گرفت که دامنه این استقبال گسترده مخاطبان به تئاترهای صحنه ای هم کشیده شد و بدین سان ، پس از سال ها رخوت و سکون تئاتر گیلان در جذب مخاطبان ، شاهد رشد کمی و کیفی تئاتر و مخاطب بودیم. این استقبال درسطوح دیگر جامعه رشت نیز تاثیرگذاشت و باعث جذب وعلاقه بیشترمخاطبان درهمه گروه های سنی و همچنین سلیقه های مختلف فکری و عقیدتی شد.

روند رو به رشد استقبال مخاطبان از تئاتر صحنه ای و خیابانی در رشت (که بخش عمده آن ریشه در گسترش تئاتر خیابانی دارد) همچنان ادامه دارد و در جشن و مراسم هایی هایی نظیر 12 فروردین 95 در رشت ، کنگره 8000 شهید گیلان و … اجرای تئاترهای خیابانی در پیاده راه فرهنگی ، بخش عمده و جدا نشدنی چنین مراسم هایی شده و گویی هنر تئاتر به ویترین فرهنگی این شهر (وحتی درسطح استان گیلان) تبدیل شده است.

حمایت شهرداری رشت (والبته پیگیری های هنرمندان فعال تئاتر خیابانی درسازمان فرهنگی ورزشی شهرداری رشت) در27 تیرماه سال 1397 منجر به افتتاح اولین تئاترخیابانی دائم کشور در رشت شد که هر هفته یک گروه تئاتر خیابانی در محل تئاتر خیابانی دائم رشت در جلوی سازمان فرهنگی ورزشی اجتماعی شهرداری رشت (ضلع شمالی پیاده راه فر هنگی رشت) به اجرای تئاتر خیابانی می پردازند و از همین رو پیاده راه فرهنگی رشت که یکی از نقاط مهم گردشگری رشت می باشد ، هر شب شاهد اجرای تئاتر خیابانی با موضوعات مختلف اجتماعی می باشد .

پس از اجرای ماه های اولیه تئاتر خیابانی دائم و استقبال روز افزون هنرمندان تئاتر و همچنین مخاطبان از تئاتر خیابانی دائم که  بالتبع سطح توقع وانتظار مخاطبان از هنرمندان تئاتر خیابانی ـ برای تدوام این جریان ـرا بیشتر می کند ، ورک شاپ های تئاتر شورایی و خیابانی از آبان ماه 97 یعنی پنج ماه پس از افتتاح تئاتر خیابانی دائم رشت ، با تدریس دکتر «علی ظفر قهرمانی نژاد» برگزار شد که ایشان از پیشگامان و اساتید برجسته تئاتر شورایی و خیابانی ایران و همچنین از اعضای شورای انتخاب و نظارت نمایش در تئاترخیابانی دائم شهرداری رشت می باشد که بالتبع این مهم به بالا بردن بیش از پیش کیفیت تئاتر دائم خیابانی رشت،کمک شایانی خواهد نمود. ناگفته نماند که در مراسم افتتاح تئاتر خیابانی رشت در 27 تیرماه 97 ، از سوی «سامان خلیلیان» رئس انجمن تئاتر خیابانی مرکز هنرهای نمایشی وعده داده شد که هر سال دو تئاتر از پروژه تئاتر خیابانی مستقیما به بخش خیابانی جشنواره فجر راه پیدا کند که البته امسال به دلیل دیر برگزار شدن جشن پایان فصل اول تئاتر دائم خیابانی در دیماه 97 ـ که بازبینی ها و اعلام نمایش های خیابانی راه یافته به جشنواره تئاتر ، به اتمام رسید ـ این مهم به سرانجام نرسید . اما همه این مسائل ، دست به دست هم داده تا بدین سان رشت که در زمینه تئاتر خیابانی دائم نیز پیشاهنگ و اولین در کشور           می باشد که بی شک این مهم با همت و توانمندی هنرمندان تئاتر خیابانی رشت به دست آمده و ان شاا… که تداومی خلاقانه و متعهدانه یابد و برخی موانع و مقاومت ها که مهمترینش عدم پرداخت به موقع دستمزدها به گروه های نمایشی است که سابقه ای طولانی در دلسرد شدن هنرمندان تئاتر نسبت به همکاری با شهرداری رشت داشته (همچون توقف تئاتر دائم صحنه ای رشت در پلاتوی سازمان فرهنگی ورزشی شهرداری رشت و…) اما امیدواریم که با درایت متعهدانه همه دلسوزان مدیران فرهنگیو هنری بالاخص در عرصه تئاتر خیابانی ، این مسیر پرتلاطم تئاترخیابانی دائم رشت به جایگاه اعتماد سازی کامل مخاطبان ، مدیران و هنرمندان نائل آید . ان شاا…

پی نوشت :

* تئاتر خیابانی تحت عنوان نام رسمی street theater از اجرای  نمایش‌هاییدر دهه های دوم و سوم قرن بیستم که در مکان‌های عمومی کشورهای اروپایی از جمله روسیه، فرانسه، آلمان و هلند که پس از آنها به سراسر جهان غرب کشیدهشد شکل گرفت.

در ایران نیز از قبل از انقلاب اسلامی اجراهایی به شکل خیابانی در چندجشنواره انجام گرفت ولی این اجرا‌ها تبدیل به حرکتی فراگیر نشد. در روزهای اول انقلاب نیز که فضای سیاسی به نسبت بازی به وجود آمده بود، گروه‌های تئاتر خیابانی به وجود آمدند که سعی در ارائه نظرگاه‌های سیاسی خود داشتند. پس از پایان جنگ تحمیلی نیز اجراهایی از تئاتر خیابانی در ایران داشتیم تا اینکه تئاتر خیابانی در سال 1373 به جشنواره تئاتر فجر پیوست تا نگاه جدی تری در ایران به آن شود.

( نگاهی به اجرای تئاتر خیابانی در ایران ، نوشته : میلاد حسن نیا ، سایت ایران تئاتر)

** در مورد تفاوت های نمایش و تئاتر (که البته مبحث اصلی این مقاله نمی باشد) به اختصار باید گفت واژه نمایش Derama)) در یونانی صرفاً به معنای کنش یا آکسیون است . نمایش را می توان«شکل هنری مبتنی بر کنش های تقلیدی» و یا «بازنمایی رفتار بشر»  نامید .  

در زبان فارسی ، نمایش از مصدر نیومن یا نیومتن(اسم مصدر) و مصدر دوم از فعل نمودن و عمل نمودن (دهخدا)

چیزی را به تماشا گذاشتن (فرهنگ معین) است.

«پیگیرترین نظریه ها حاکی از آن است که تئاتر از دل اسطوره و آیین به در آمده و رشد و نمو یافته است...» (براکت، 25:1380)

« فرهنگ « غربی » ما از لحاظ مجبور کردن تماشاگر به نشان دادن رفتاری یکپارچه تقریباً بی همتاست؛ این فرهنگ تماشاگران را با وضوح هر چه تمام تر از اجزا گران و آنان را از دیگرانی که در محل هستند اما نه بیننده اند و نه اجرا کننده جدا می کند ...

« آیین » یا « تئاتر » نامیدن یک اجرای خاصی عمدتاً به زمینه و کارکرد بستگی دارد . محلی که اجرا در آن صورت می گیرد، افرادی که آن را انجام می دهند و شرایطی که تحت آن اجرا صورت می گیرد تئاتر یا آیین نامیده شدن اجرا را مشخص می سازد . اگر هدف اجرا دگرگونی ـ یعنی سودمند واقع شدن ـ باشد آن گاه به احتمال فراوان سایر ویژگی های ذیل سر عنوان « سودمندی » نیز حاضر خواهد شد و اجرا بدل به آیین می شود»   (شکنر، 1386 : 124)

برای روشن شدن این مبحث ، مطالب و نمودار ذیل را می آورم که در واقع بخشی از مقاله «اندیشه های دیرپای نمایشی» به قلم نگارنده است که در بخش نخستین سمینار سیزدهمین جشنواره بین المللی آیینی سنتی ارایه شد:    

« بسیاری از مورخین ریشه نمایش را از آیین هایی می دانند که اکثرا کارکردی مذهبی در جوامع باستانی داشتند . به طور کلی می توان گفت که در مراسم آیینی، تمام هدف برسراین نیست که نمایشی را برای عده ای اجرا کنند ، بلکه هدفی آیینی یا مذهبی مورد نظراست . نظیر : شفای مریض یا بارور شدن زمین و… ولی درنمایش، اجرا کنندگان می دانند که برای عده ای نمایش اجرامی کنند. با این تعریف کلی می توان گفت که هر هنری که در حضور تماشاگران اجراشده و اساسا با حضور مخاطب معنا وتبلور می یابد ، می توان نام نمایش برآن نهاد . نظیر: میم، باله ، خیمه شب بازی ، اپرا، تعزیه و … هر چند که هنر موسیقی از ارکان مهم تر و اولیه آن ها به حساب می آید .

اما تئاتر (Theater) ازریشه تئاترون است که مکان تماشا یا محل تماشاگران درنمایش های یونان باستان می باشد . (=اودیتوریوم) کلمه تئاتر (theater) دراصل از کلمه  تآترون (theater on) مشتق شده است که قسمت اول آن تیه ((thea به معنی تماشاگران و یا محل تماشا است. تئاتر که در ادامه دگردیسی آیین به نمایش وسپس به تئاتر است ، الزام به داشتن دوعنصر اساسی و مهم است : «دیالوگ» و «کنش» . علاوه بر این ها ـ همان گونه که اشاره شد ـ نمایش معمولا ریشه ای آیینی و مذهبی داشته که تغییر و تحول در موضوع و ساختار اجرایی آن در طی دوران ها و قرون مختلف یا اصلا وجود نداشته یا بسیار کمرنگ بوده است . ولی تئاتر که براساس دو عنصر مهم « دیالوگ » و « کنش » شکل می گیرد ، از نخستین طلیعه پیدایش آن در قرن پنج قبل از میلاد در یونان باستان تا به امروز همواره دستخوش تحولات عمده موضوعی و ساختاری (با توجه به مقتضیات و تحولات هر دوره) شده و مسیری فعال ، پویا و دگردیسی به سمت رشد و تعالی در همه ابعاد و زمینه ها داشته است . جدول پیشنهادی ذیل این مبحث را روشن تر می سازد

                                                                                                   

به نظر نگارنده، تئاتر در ایران زمانی شکل گرفت که تمام این پنج مرحله آخر مربوط به دگردیسی نمایش های آیینی به تئاتر ، بعد از انقلاب مشروطیت (و تغییر تحولات ناشی از آن در جامعه) به وقوع پیوست . یعنی طبقه جدید و روشنفکر جامعه با رویکردی نوین ، بدون کوچکترین تاثیر و یا تعصب نسبت به سنت های نمایشی گذشته ایران ، در ابتدا تمام معیارهای نمایشی های سنتی وملی را ـ به طورموقت ـ نادیده گرفت و مستقیم به ترجمه نمایشنامه های غربی و اجرای آنها در ایران پرداخت . نظیر این تحول در اروپا در دوره رنسانس اتفاق افتاد که نمایش های مذهبی که در کلیساها و یا میادین عمومی اجرا می شد ، به طور کلی فراموش شده و مستقیما با ترجمه و اجرای مجدد نمایشنامه های یونان باستان ، تئاتر اروپا ـ پس از حدود هزار سال ـ حیات مجددی یافت که در دوره های پس از آن (تا به امروز) به شکوفایی و دگردیسی خود به سمت رشد و تعالی نیز ادامه می دهد .  

البته در همان دوران اولیه پس از مشروطیت ـ بنا بر طبع تاریخی و ریشه دار ایرانیان نسبت علاقه و تعصب بی شائبه به فرهنگ و سنن خود که در ایرانیزه کردن هر جریان فرهنگی و سیاسی وارداتی تبلور می یابد ـ شاهد هستیم که همزمان نمایشنامه های ایرانی با برداشت از نمایشنامه نویسان غربی ، توسط هنرمندان ایرانی با سبک و سیاق «تئاتر نوین وارداتی» ( و نه شیوه های نمایش های سنتی و ملی ایران ) اجرا می شد و بدین سان در این دوره ، برای اولین بار شاهد تئاتر به مفهوم نوین و امروزی  ـ به عنوان یک فرایند اجتماعی فراگیر ـ در جامعه متجدد ایرانی هستیم. البته ناگفته نماند که قبل از انقلاب مشروطیت و در دوران کوتاهِ تاسیس دارالفنون توسط امیر کبیر ، تلاش هایی برای متجدد شدن جامعه ایرانی من جمله هنر تئاتر صورت گرفت که آموزگاران و هنرمندان تئاتر اروپایی آن زمان ، به تدریس و اجرای تئاتر نوین در دارالفنون پرداختند ، ولی با قتل امیرکبیر ، این تلاش ها (همچون بسیاری از تحولات اجتماعی و سیاسی مد نظر ایشان) نیمه کاره رها شد و تئاتر تا زمان انقلاب مشروطیت نتوانست به عنوان یک جریان فراگیر اجتماعی در ایران به منصه ظهور برسد …

( اردلان ، 1387 :  107 ـ  108 )

شایان ذکر است که تحول و دگردیسی از «نمایش خیابانی» به «تئاتر خیابانی» در گیلان (به دلایلی در این مقاله ذکرشد) بسیارکوتاه و چند ساله و در حد فاصل اوایل و اواسط دهه 80 توسط گروه های جوان تئاتر خیابانی گیلان به منصه ظهور رسید.

 

ابوذر آستانی (کارشناس ارشد نمایش؛ کارگردان و بازیگر)

 

منابع و ماخذ :

1ـ  اردلان ، محمود . 1386 . مجموعه مقالات نخستین سمینار بین المللی جشنواره آیینی وسنتی . گردآوری : محمود اردلان . ناشر : نمایش

2ـ  امرایی ، مجید . 1390 . تئاتر خیابانی و بن مایه های آن . مجموعه مقالات سی امین جشنواره بین المللی تئاتر فجر. ناشر : نمایش

3- امرایی . مجید  . 1390.  مجموعه مقالات تئاتر خیابانی- گردآوری . ناشر : نمایش

4- بیضایی ، بهرام . 1391 . نمایش در چین. ناشر : روشنگران و مطالعات زنان

بیضایی ، بهرام . 1397 . نمایش در ایران . ناشر : روشنگران و مطالعات زنان

6- بوال ، آگوستو . 1388 .  تئاتر قانون گذار . ترجمه علی ظفر قهرمانی. ناشر :بیدگل

7ـ بوال، آگوستو . ۱۳۸۶ .  رنگین کمان آرزو، ترجمه بهار صیرفی، تهران، ناشر : انتشارات نمایش.

8 ـ  بوال ، آگوستو . 1385 . تئاتر مردم ستمدیده . ترجمه : جواد ذوالفقاري ،مريم قاسمي . ناشر :  نوروز هنر

9شکنر ، ریچارد . 1386 . «نظریه اجرا» ترجمه: مهدی نصرا… زاده . ناشر : سمت

10 ـ صادقی، قطب الدین . ۱۳۸۹ . دیدگاه ها در تئاترخیابانی در ایران و جهان. به کوشش منوچهر اکبرلو. ناشر : افراز

11ـ طالبی ، فرامرز .  ۱۳۸۸ . تئاتر گیلان. ناشر: ایلیا

12ـ  طالقانی، محمود . 1386 . نمایش ها و بازی های سنتی گیلان .  گروه نویسندگان ، زیر نظر : دکتر محمود طالقانی .  موزه میراث روستایی گیلان .ناشر : فرهنگ ایلیا  

13ـ  فیشر، ارنست . 1383. ضرورت هنر در روند تکامل اجتماعی. ترجمه فیروز شیروانلو. ناشر : توس

14ـ کوئن ، بروس . 1385 . درآمدی به جامعه شناسی . ترجمه محسن ثلاثی . نشر: توتیا 

15ـ  لرستانی، محمد یونس. 1390. آنچه باید درباره ی تئاتر خیابانی دانست. درس هایی از تئاتر خیابانی، مجموعه مقالات تئاتر خیابانی. گردآوری مجید امرایی. ناشر : نمایش.

16 – مرادی ، بهروز.  1394 . نظریه های جامعه شناسی به زبان ساده ، ناشر: بهمن‌برنا

17– منادی ، مرتضی . 1392 . جوانان و نهادهای اجتماعی: رویکرد جامعه شناسی .  ناشر:  جامعه شناسان  

18 ـ میرمعنوی ، رضا . 1388 . سیمای تئاتر شهرستان رشت . ناشر : دهسرا  

19میسون، بیم . 1380. تئاترخیابانی و انواع دیگر نمایش های بیرونی. ترجمه :شیرین بزرگمهر. ناشر: دانشگاه هنر.

20ـ نوزاد ، فریدون . 1361  تاریخچه نمایش در گیلان ، ناشر : گیلکام

21 ـ گل محمدی ، شراره  «تئاتر وزندگی اجتماعی» ، روزنامه رسالت  95-9-20  شماره 7335    

  http://www.aftabir.com/articles/view/art_culture/theater/c5_131306076

22سرسنگی ، مجید . نمایش خیابانی و نسبت آن با فضاهای شهری نشریه باغ نظر ، دوره 12، شماره 34، مهر 1394، صفحه 4837

http://www.bagh-sj.com/article_11088_84e8770c3a2838fa28edbf3775423641.pdf

23«شهر و تئاتر ؛ نگاهی گذرا به تئاتر خیابانی در ایران و جهان» نوشته : «مجید سرسنگی» مجله علمی منظر دوره 2، شماره 7، بهار 1389 صفحه 82-80

http://www.manzar-sj.com/article_397_e6207dadd30bf9621021b4dd9bf5792e.pdf

24ـ  تئاتر خیابانی در ایران، چالش ها و موانع پیش روی آن  ،  میلاد حسن نیا

31151 http://anthropology.ir/article/  

25 ـ. نقش مخاطب و مکان اجرا در تئاترخیابانی ، حسن نیا ، میلاد    31413 / http://anthropology.ir/article

26 ـ نگاهی به اجرای تئاتر خیابانی در ایران،رحیم عبدالرحیم زاده       http://parvazartgroup.blogfa.com / 27

27 – می توان اهداف شهروندی را از طریق نمایش به مردم رساند .

 http://khabargozarisaba.ir/fa/news/23279

28ـ  جشنواره تئاتر خیابانی شهروند لاهیجان سال آینده بین‌المللی می‌شود .   http://baamardom.ir/1404

29جشنواره تئاتر خیابانی لاهیجان  یک برند ملی است  30-5-97

http://www.irna.ir/gilan/fa/News/83008370    

 

داغ کن - کلوب دات کام Balatarin اشتراک گذاری در فیس بوک تویت کردن این مطلب

  • آخرین اخبار
تلویزیون اینترنتی ایرسا
تبلیغات
روزنامه های گیلان
نظرسنجی
http://irsaguil.ir/%d8%a2%d8%b2%d9%85%d9%88%d9%86-%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%a2%d8%b2%d9%85%d8%a7%db%8c%d8%b4%db%8c-%db%b1%db%b6-%d9%85%d8%b1%d8%ad%d9%84%d9%87-%d8%a7%db%8c-%d9%88%da%a9%d8%a7%d9%84%d8%aa-%db%b9%db%b8%d8%b7/ اپلیکیشن ایرسا گیل اپلیکیشن ایرسا گیل http://irsaguil.ir/%d8%a2%d8%b2%d9%85%d9%88%d9%86-%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%a2%d8%b2%d9%85%d8%a7%db%8c%d8%b4%db%8c-%db%b1%db%b6-%d9%85%d8%b1%d8%ad%d9%84%d9%87-%d8%a7%db%8c-%d9%88%da%a9%d8%a7%d9%84%d8%aa-%db%b9%db%b8%d8%b7/ کانال تلگرام ایرسا گیل http://irsaguil.ir/%d8%a2%d8%b2%d9%85%d9%88%d9%86-%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%a2%d8%b2%d9%85%d8%a7%db%8c%d8%b4%db%8c-%db%b1%db%b6-%d9%85%d8%b1%d8%ad%d9%84%d9%87-%d8%a7%db%8c-%d9%88%da%a9%d8%a7%d9%84%d8%aa-%db%b9%db%b8%d8%b7/